Tu jesteś: Strona główna > Konsumenci > Porady konsumenckie > Pytania i odpowiedzi > Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe

Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe

podziel się

1. Czym są SKOK-i?

   Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe to instytucje finansowe, które zaczęły powstawać w połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Nawiązują jednak do ponadstuletniej tradycji organizacji wzajemnej pomocy takich jak np. Kasa Stefczyka.

   SKOK-i zajmują się gromadzeniem środków pieniężnych, udzielaniem pożyczek i kredytów, rozliczeniami finansowymi na zlecenie oraz pośrednictwem ubezpieczeniowym.

   W przeciwieństwie do większości instytucji finansowych SKOK-i nie funkcjonują jednak jako spółki akcyjne, ale są spółdzielniami. Oznacza to, że działają one jedynie na rzecz zrzeszonych w nich osób. Aby korzystać z usług oferowanych przez SKOK, trzeba więc zostać jego członkiem, czyli m.in. uiścić wkład w wysokości określonej przez statut danej kasy. Co do zasady członkami kas mogą być osoby fizyczne, i to najlepiej, jeśli łączą je jakieś więzi o charakterze zawodowym lub organizacyjnym (np. pracownicy zatrudnieni w jednym lub kilku zakładach pracy, osoby będące członkami tej samej organizacji zawodowej lub społecznej), choć wymogi te są w praktyce traktowane dość swobodnie.

   Dokładne regulacje prawne dotyczące SKOK-ów zawierają: ustawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (DzU z 1996 r. nr 1, poz. 2 z późn. zm.) i ustawa z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (DzU z 2003 r. nr 188, poz. 1848 z późn. zm.), choć ich działalność regulują również m.in. prawo bankowe i przepisy o kredycie konsumenckim.

   

2. Czy depozyty w SKOK-ach objęte są gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego?

   Depozyty zgromadzone w SKOK-ach nie są objęte gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG), który ustawowo zajmuje się tylko ochroną depozytów zgromadzonych w bankach (w tym bankach spółdzielczych) i oddziałach banków zagranicznych, które nie są objęte systemem gwarancyjnym w kraju macierzystym.

   Nie oznacza to jednak, że depozyty członków SKOK-ów w ogóle nie podlegają jakimkolwiek zabezpieczeniom. Ustawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (DzU z 1996 r. nr 1, poz. 2 z późn. zm.) przewiduje bowiem własny system zabezpieczeń.

   W SKOK-ach funkcjonuje program ochrony oszczędności, w którego ramach wszystkie kasy muszą mieć ubezpieczenia depozytów swoich członków do wysokości równowartości 50 tys. euro. Oszczędności zgromadzone w kasach oszczędnościowo-kredytowych ubezpiecza od kilkunastu lat Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych SKOK.

   Obowiązkowe ubezpieczenie depozytów zgromadzonych w SKOK-ach to wymóg, który na podstawie art. 35 pkt 5 ustawy wprowadziła Kasa Krajowa SKOK (jej członkami są wszystkie kasy oszczędnościowo-kredytowe). Kasa Krajowa ma możliwość wprowadzenia takich wymogów, bo jej zadaniem jest określanie norm dopuszczalnego ryzyka w działalności kas. Kasa Krajowa utrzymuje też rezerwy na wypadek, gdyby któraś z kas miała problemy z utrzymaniem bieżącej płynności.

   

3. Czy ustawę o kredycie konsumenckim stosuje się również do kredytów udzielanych przez SKOK-i?

   Zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (DzU z 1996 r. nr 1, poz. 2 z późn. zm.) do umów o kredyt konsumencki zawieranych przez SKOK-i stosuje się takie same regulacje jak w przypadku innych podmiotów – banków i instytucji finansowych.

   Wszystkie umowy kredytowe podlegają też rygorom prawa bankowego. Także ustawa z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (DzU z 2001 r. nr 100, poz. 1081 z późn. zm.) przewiduje w art. 2 ust. 3, że stosuje się ją do umów, na mocy których spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia swojemu członkowi kredytu w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą.

   W praktyce oznacza to, że umowy kredytowe i umowy pożyczki o wysokości maksymalnie 80 tys. zł (lub równowartości tej kwoty w walucie obcej) podlegają wielu rygorom i korzystnym dla konsumenta ograniczeniom. Kredytobiorca musi w swojej umowie mieć dokładnie podanych wiele ważnych szczegółów związanych z jej wykonaniem, m.in. warunki finansowe, dodatkowe opłaty (wraz z maksymalnym limitem ich kwot), przypomnienie o możliwości wcześniejszej spłaty kredytu itp.

   Kredytobiorcy wolno w ciągu 10 dni od zawarcia umowy odstąpić od niej bez podania przyczyny, może też spłacić kredyt przed terminem określonym w umowie. W tym ostatnim przypadku kredytodawca nie może żądać od spłacającego prowizji.

   

4. Czy do umów ze SKOK-ami stosuje się przepisy dotyczące niedozwolonych klauzul umownych?

   Umowy klientów spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych z ich członkami mają z reguły charakter masowy – są one zawierane w oparciu o przygotowane przez SKOK-i wzorce albo większość regulacji prawnych ich dotycząca znajduje się w różnego rodzaju regulaminach, ogólnych warunkach umów. Po jednej stronie umowy z reguły występuje osoba fizyczna (która przestaje być konsumentem z chwilą uzyskania statutu członka SKOK-u), a po drugiej stronie kasa, która jest profesjonalistą w zakresie prowadzonej przez siebie działalności.

   Osoba, która chce zakwestionować jakiś zapis w umowie ze SKOK-iem, który jej zdaniem jest niedozwoloną klauzulą umowną, może wnieść bezpłatny pozew do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Trzeba w nim napisać, która klauzula budzi nasze zastrzeżenia, i przedstawić argumenty prawne. Nie ma obowiązku, aby taki pozew wniósł w naszym imieniu profesjonalny pełnomocnik (adwokat lub radca prawny).

   Niestety, konsument nie ma możliwości wniesienia skargi do Prezesa UOKiK. Pomimo iż spółdzielnie prowadzące działalność gospodarczą są przedsiębiorcami w rozumieniu art. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, to jednak z chwilą uzyskania przez klienta SKOK-u członkostwa w tejże spółdzielni kończy się kompetencja Prezesa UOKiK, klient bowiem nie występuje już wobec spółdzielni jako konsument (co potwierdził Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 5 lipca 1993 r., sygn. XVII Amr 17/93).

   Stąd też informacje dotyczące stosowania przepisów o niedozwolonych klauzulach umownych mogą wprowadzać konsumentów w błąd. Wprawdzie teoretycznie Prezes UOKiK mógłby skierować pozew przeciwko SKOK-owi do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jednakże nie miałby możliwości prawnej skutecznego wyegzekwowania usunięcia niedozwolonej klauzuli z umów, które z chwilą uzyskania statusu członka przez klienta SKOK-u nie są umowami przedsiębiorców z konsumentami. Należy podkreślić, iż aby zostać stroną umowy ze SKOK-iem, najpierw należy uzyskać status członka spółdzielni, wskutek czego klient traci z kolei status konsumenta, gdyż dopiero jako członek spółdzielni zawiera umowę np. pożyczki. Nie może być zatem mowy o naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów w kontekście stosowania przez SKOK postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, skoro umowy te są podpisane z członkami spółdzielni nieposiadającymi statusu konsumenta. To tłumaczy, dlaczego do tej pory do rejestru nie trafił żaden zapis stosowany przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.

   Tak więc w przypadku SKOK-ów kompetencje Prezesa UOKiK w praktyce ograniczają się do sytuacji występujących przed zawarciem umowy. Chodzi np. o reklamy i oferty kierowane przez SKOK-i do potencjalnych klientów (którzy jeszcze nie są ich członkami, a więc mają status konsumenta).

   

5. Do kogo mogę składać reklamacje na SKOK-i? Jaki podmiot może mi pomóc w sporze ze SKOK-ami?

   Ponieważ SKOK-i są specyficznymi spółdzielniami, to można w razie sporu z kasą zastosować sposoby właściwe temu sektorowi. Nadzorem nad działalnością SKOK-ów zajmuje się Kasa Krajowa, która ma prawo kontrolowania ich działalności finansowej. Kasa Krajowa pełni też wobec SKOK-ów funkcję związku rewizyjnego, co oznacza, że nawet jeśli do danej kasy nie ma większych zastrzeżeń, to i tak jest ona sprawdzana raz na kilka lat. Ponieważ kredytobiorca jest zarazem członkiem kasy, to przysługują mu też uprawnienia zawarte w prawie spółdzielczym (w tym prawa wyboru i bycia wybranym do organów SKOK-u).

   Warto też pamiętać, że o ile sprawy związane z kredytami zaciąganymi w bankach pomaga często załatwiać arbiter bankowy działający przy Związku Banków Polskich, to jednak nie zajmuje się on konfliktami SKOK-ów z ich klientami.

   Klient niezadowolony ze SKOK-u może udać się po poradę do powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów. Rzecznicy udzielają bezpłatnych porad prawnych zarówno osobiście, jak i odpowiadając na listy, e-maile i telefony, jeśli mają do czynienia z konsumentami.

   W przypadku umów zawartych ze SKOK-ami tak nie jest. Są one traktowane jako umowy podpisane pomiędzy spółdzielnią a jej członkami. Rzecznicy konsumentów nie mają więc w takich sytuacjach obowiązku udzielenia bezpłatnej pomocy klientom SKOK-ów. Podobne uwagi odnoszą się do Prezesa UOKiK, który też nie ma prawa ingerować w stosunki spółdzielni (czyli SKOK-u) z jej członkami.

   Pomóc w tym zakresie mogą natomiast organizacje społeczne – Federacja Konsumentów i Stowarzyszenie Konsumentów Polskich. Dzięki takim poradom konsument może skutecznie domagać się od SKOK-u przestrzegania swoich praw.

   

Do góry